socjologia

Początki socjologii?

od starożytności zajmowano się analizowaniem społeczeństwa poniekąd, bo robiła to filozofia (arystoteles, platon), ale tak na serio to rewolucje społeczne (francuska, przemysłowa), które prowadziły do przemian społ, np. upadku feudalizmu, urbanizacji

Cel socjologii?

Zrozumienie mechanizmów życia społecznego

Przedmiot badań socjologii?

Rzeczywistość społeczna, a nie konkretne zbiorowości; społeczeństwo jako coś więcej niż suma jednostek

3 nurty badania społ wg Sztompki

teorie systemowe, teorie jednostkowe, teorie relacyjne

teorie systemowe

społ jako organizm, struktury działają niezależnie od jednostek, Spencer, Herbert, globalizacja

teorie jednostkowe

społ to suma działań ludzi. Jednostki kształtują zmiany społeczne. Weber, Giddens. Przykłady: pływ władzy, polityki

teorie relacyjne

Społ to sieć relacji; ludzie wpływają na siebie nawzajem. Simmel, Goffman. Przykłady: interakcje, konflikty

Organizmy społeczne (teorie systemowe)

społeczeństwo jako organizm biologiczny, struktury wpływają na ludzi, zmiany społeczne są niezależne od woli jednostek.

społeczeństwo militarne wg Spencera

Dominuje przymus, dyscyplina i podporządkowanie jednostek interesom państwa, często w kontekście wojny lub ekspansji. Gospodarka, polityka i życie społ. są podporządkowane celom militarnym, a kontrola państwowa odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu porzadku

społeczeństwo industrialne wg Spencera

Demokratyczne, wolnorynkowe i zindywidualizowane społeczeństwo oparte na współpracy, podziale pracy i innowacjach. Zastępuje hierarchiczne i przymusowe społeczeństwo militarne

Globalizacja i technologie jako przykłady współczesne teorii systemowych

globalizacja - integruje gospodarki, kultury i polityki różnych krajów. Technologie - rozwój internetu, AI i automatyzacja zmienia struktury społeczne. Społ dostosowuje się do nowych warunków, wyznacza cele i integruje nowe techn. w istniejący porządek

aktorzy społeczni (teorie jednostkowe)

jednostki jako fundament społeczeństwa, ludzie zmieniają świat swoim działaniem. Max Weber: tradycyjne społeczeństwa (religia i zwyczaje) i nowoczesne społeczeństwa (racjonalizacja).

tradycyjne społeczeństwa wg Maxa Webera

Max Weber w tradycyjnych społeczeństwach widział dominację władzy opartej na tradycji, gdzie autorytet wynikał z historycznych zwyczajów i uznania, a nie z racjonalnych przepisów prawnych czy charyzmy jednostki.

Nowoczesne społeczeństwa wg Maxa Webera

Według Maxa Webera, nowoczesne społeczeństwa charakteryzują się racjonalizacją, biurokratycznymi strukturami władzy oraz dominacją legitymacji prawnej, gdzie autorytet pochodzi z systemów prawa i instytucji zamiast z tradycji czy charyzmy.

relacje społeczne (teorie relacyjne)

Georg Simmel uważał, że społeczeństwo nie jest stałą strukturą, lecz dynamicznym procesem, w którym działania jednostek, ich interakcje i decyzje kształtują przyszłe formy społecznych struktur i relacji.

Co to wyobraźnia socjologiczna?

Umiejętność patrzenia na rzeczywistość szerzej: dostrzeganie ukrytych zależności, świadomość barier strukturalnych, analiza zmian społecznych w czasie, akceptacja różnorodności

Socjologia kultury - tematy badań

Transmisja kultury (jak przechodzi z pokolenia na pokolenie), małe grupy społeczne i ich rola w przekazywaniu kultury

Antonina Kłoskowska "Kultura masowa" (1964) - trzy kategorie kultury

Kultura bytu - codzienność, styl życia; Kultura społeczna - normy, wartości; Kultura symboliczna - idee, znaczenia

"Społeczne ramy kultury" A. Kłoskowska - wzorce uczestnictwa w kulturze

Układ grup pierwotnych (rodzina, przyjaciele); Układ instytucjonalny (szkoła, praca); Układ mediów masowych (telewizja, internet); dychotomiczne typy interakcji (np. formalne, nieformalne)

fakty społeczne (podstawa kultury) wg Emile Durkheima

Fakty społeczne to przekonania i reguły, które: są zewnętrzne (zastane, już istnieją), są zobiektywizowane (funkcjonują niezależnie od nas), wywierają nacisk (społ wymusza ich przestrzeganie), są egzekwowane przez sankcje społeczne (np. ostracyzm)

przykłady faktów społecznych

Normy i zasady społeczne (zasady grzecznościowe), zwyczaje i tradycje (obchodzenie świąt, rytuały weselne, ceremonie pogrzebowe), samobójstwa - ich częstotliwość jako wskaźnik problemów społecznych

trójkąt ontologiczny wg Piotra Sztompki

związek między człowiekiem, społeczeństwem a strukturą społeczną. Sztompka mówi, że te elementy są ze sobą powiązane i wpływają na siebie. Człowiek jest zarówno produktem jak i twórcą społeczeństwa. On kształtuje je a one jego

człowiek jako istota kulturowa

nadaje znaczenia, jest częścią relacji społecznych, realizuje społeczne reguły

teatr życia codziennego wg Ervinga Goffmana

jednostki odgrywają role zgodne z oczekiwaniami społecznymi

spektakl społeczny wg Bernharda Giesena

Spektakl społeczny polega na inscenizacji wartości, mitów i symboli, które mobilizują emocje i budują poczucie wspólnoty, a jego uczestnicy – politycy, liderzy społeczni czy celebryci – pełnią role aktorów na scenie publicznej.

pluralizm kulturowy

życie pod wpływem różnych kultur jednocześnie

konflikty kulturowe

np. zderzenie pokoleń, różnice wartości

etnocentryzm

myślenie że nasza kultura jest najlepsza

relatywizm kulturowy

uznanie, że każda kultura ma swoją wartość